Originally published in 1944.

ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ‘ଦାଦିବୁଢ଼ା’ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସ। ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ଓଡ଼ିଶାର ଆଦିବାସୀ ସମାଜର ଜୀବନ, ପରମ୍ପରା, ବିଶ୍ୱାସ, ରୀତିନୀତି ଓ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କକୁ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି। ‘ଦାଦିବୁଢ଼ା’ ଏଠାରେ କେବଳ ଜଣେ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ନୁହେଁ; ସେ ଆଦିବାସୀ ସମାଜର ପରମ୍ପରା, ସାମୂହିକ ସ୍ମୃତି, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ପ୍ରତୀକ। ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବିଶ୍ୱାସର ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ସେମାନଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ, ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ପୂଜାପାଠ ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଉପନ୍ୟାସରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ଆଦିବାସୀ ଜୀବନର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସମ୍ପର୍କ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ମାଟି, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଋତୁଚକ୍ର ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନର ଅଂଶ। ପ୍ରକୃତିକୁ ସେମାନେ କେବଳ ଜୀବିକାର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହାକୁ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକୃତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ସହିତ ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ସେମାନଙ୍କର ରୀତିନୀତି, ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାମୂହିକ ପ୍ରଥା ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରଥାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆଚରଣ ନୁହେଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାଜର ଏକତା, ଆନନ୍ଦ ଓ ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କକୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ କରେ। କିନ୍ତୁ ବାହାର ଜଗତର ପ୍ରଭାବ ଓ ଔପନିବେଶିକ ଆଧୁନିକତା ଆଦିବାସୀ ଜୀବନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥାଏ। ନୂତନ ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସେମାନଙ୍କ ପୁରୁଣା ଜୀବନଧାରାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ପାରମ୍ପରିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରଥାରେ ଯଦି ବଡ଼ ଧରଣର ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଘଟେ, ତେବେ ସମଗ୍ର ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନରେ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ। ତଥାପି ଉପନ୍ୟାସରେ ଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରାର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଓ ନିରନ୍ତରତା ଦେଖାଯାଏ। ବାହ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ, ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରକୃତିକେନ୍ଦ୍ରିକ ଜୀବନଧାରା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଜାରି ରହିଥାଏ। ‘ଦାଦିବୁଢ଼ା’ ତେଣୁ ପୁରୁଣା ପିଢ଼ି ଓ ନୂତନ ପିଢ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସେତୁର ପ୍ରତୀକ।‘ଦାଦିବୁଢ଼ା’ ଆଦିବାସୀ ଜୀବନ, ପରମ୍ପରା, ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମ, ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର। ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି ଏହି କୃତି ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଖାଇଛନ୍ତି ଯେ ପରମ୍ପରା କେବଳ ଅତୀତର ସ୍ମୃତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଦିବାସୀ ସମାଜର ବର୍ତ୍ତମାନ ଜୀବନ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ମୂଳ ଭିତ୍ତି।